ما اينها را نقل كرديم براى اينكه معلوم باشد لا اقل در دنياى قديم و جديد يك چنين نظريه‌اى وجود دارد ، يك چنين فكرى وجود دارد كه در وجود انسان يك احساس اصيل نسبت به خدا وجود دارد . تقويت حسّ خداجويى راجع به اين احساس ، يعنى مذهب از آن جهت كه احساس است چه كار بايد كرد ؟ راه بسيار بسيار خوبش همين است كه آقاى اينشتين نشان داده . كار علم و كار هنر اين است كه اين احساس را تحريك كند . اين ديگر درس نيست ، مثل حس هنر در انسان است . حس هنر و حس زيبايى در هر كسى هست ولى اين را بايد تقويت كرد ؛ با نشان دادن مظاهر هنر و آشنا كردن با مظاهر زيبايى ، اين حس را بايد تقويت كرد . عبادات همين حس را تقويت مىكند و مسلّم اگر هر راه ديگرى را بشر طى كند از اين راه بىنياز نيست ، يعنى درست است آن راهها عقل انسان را اقناع مىكند ولى چيزى كه انسان را عملا موحد مىكند اين حس است ، به شرط اينكه انسان اين حس را پرورش بدهد . اين حس است كه اگر انسان عبادت را با شرايطش انجام بدهد ، مثلا صبح خيلى زود ، اوّل طلوع صبح لا اقل بيدار بشود ، خلوت باشد ، در وقتى است كه استراحت كرده ، شواغل و موانع ديگر مزاحم نيست ، با يك حال خلوص نيتى و با يك توجهى ، با يك حضور قلبى اگر دو ركعت نماز بخواند بلكه يك « سبحان ربّى العظيم و بحمده » كه مىگويد ، يك « سبحان ربّى الاعلى و بحمده » كه مىگويد ، از آن عمق باطنش به موج و به لرزه و حركت در مىآيد . اين حرفهايى كه اينهمه شنيده‌ايد كه مىگويند برو دلت را صاف كن ، قلب را تصفيه كن تا خدا را بشناسى ، صفاى نفس ايجاد كن ، مفهوم صحيحش همين است ، يعنى در وجود تو يك چنين تمايل اصيلى وجود دارد ، برو اين را تقويت كن . چون اين ميل به سوى بالاست موانعش اين است كه آن تمايلات به سوى پايين مانع آن مىشوند ؛ موانع آن را بر طرف كن . هر چه بيشتر اين حس را تقويت كنى دلت و قلبت بيشتر به وجود خدا گواهى مىدهد . اين حس به قول مولوى : همچو ميل كودكان با مادران * سرّ ميل خود نداند در لبان